Gezondheidsklachten
In de vergunde zwemvijvers en waterlopen worden in het zomerseizoen iedere week watermonsters genomen door de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), in opdracht van Toezicht Volksgezondheid. Tijdens langdurige warme perioden kan de kwaliteit van het zwemwater veranderen. Als blijkt dat het ongezond of gevaarlijk is om in het water te zwemmen, stelt de afdeling Toezicht Volksgezondheid een waarschuwing in (negatief zwemadvies) of zelfs een zwemverbod. Via informatieborden ter plaatse en via de website maken we dit bekend. Zodra de waterkwaliteit weer voldoende goed is, wordt het zwemverbod of de waarschuwing ingetrokken.
Meestal voldoet het zwemwater aan de wettelijke normen. Toch kan je na het zwemmen soms gezondheidsklachten krijgen. Deze klachten worden soms veroorzaakt door organismen die in het water voorkomen; soms hebben ze niet met het water te maken. Vaak is het moeilijk te achterhalen of een klacht wordt veroorzaakt door het zwemwater of een andere oorzaak heeft. Bij gezondheidsklachten is je huisarts je eerste aanspreekpunt. Vertel bij je bezoek aan de arts ook waar je gezwommen hebt. Wanneer de arts door de aard van de klachten vermoedt dat ze verband houden met het zwemmen, kan deze de afdeling Toezicht Volksgezondheid inlichten, die vervolgens de klachten onderzoekt en zo nodig de exploitant vraagt onmiddellijk maatregelen te nemen. Desnoods wordt een zwemverbod opgelegd.
Heeft u klachten of opmerkingen over de zwemplekken zoals gevaarlijke situaties, vervuiling op strandjes? Meld die dan aan de beheerder.
Bij zwemmen in oppervlaktewater zijn er een paar dingen waarop je moet letten. Er kunnen in het water ziektekiemen voorkomen die irritatie of gezondheidsklachten opleveren. De meest voorkomende vind je hieronder.
Top
Advies voor warme dagen:
houd het zwemwater in de gaten door op internet te kijken of er een negatief zwemadvies is; heeft het water een vreemde kleur of geur of drijven er dode dieren in, blijft dan uit het water; ga niet zwemmen als u twijfelt aan de waterkwaliteit; ga ook niet zwemmen als u zich wat slapjes voelt of minder weerstand tegen ziekten hebt; probeer zo weinig mogelijk zwemwater binnen te krijgen; als er waarschuwingsborden nabij het water staan, lees deze dan aandachtig en houd rekening met de raadgevingen; zwem nooit alleen; ga niet zwemmen in drijflagen van algen (vettige groene laag op het water); duik niet als het water troebel is: je ziet dan niet hoe diep of ondiep het water wel is.
|
Top
Maag/darmstoornissen
Het water aan de kust en in zwemvijvers kan worden verontreinigd met stoelgang van menselijke (bijvoorbeeld van baders) of dierlijke herkomst. Blootstelling aan deze verontreiniging kan maag-darmstoornissen (bijvoorbeeld gastro-enteritis) veroorzaken. Klachten kunnen zijn maagkramp, misselijkheid, braken, koorts en diarree en duren over het algemeen enkele dagen tot hooguit een week.
Top
Blauwalgen
Cyanobacteriën, ook wel eens blauwalgen genoemd, zijn bacteriën die eruit zien als algen. Ze kunnen de kleur blauwgroen of roodbruin hebben. Ze groeien bij warm weer vooral in zoet stilstaand water, bijvoorbeeld zwemvijvers. Drijvend aan het wateroppervlak vormen ze een laag die op olie lijkt. Als de laag dikker wordt en de algen minder ruimte hebben, sterven ze af. De cyanobacteriën vormen dan vervolgens een groenachtige, stinkende brij. Bij het afsterven produceert deze bacteriën giftige stoffen, die schadelijk kunnen zijn voor mens en dier. Deze komen via de mond het lichaam binnen, van blootstelling via de huid is geen sprake.
Zwemmen in water met een drijflaag van blauwalgen is beslist af te raden. Ben je in aanraking geweest met blauwalgen, spoel je dan direct na het zwemmen goed af, ook onder je badkleding. In tegenstelling tot blauwalgen zijn de groene algen (slierten), die ook veel voorkomen, onschuldig. Ze zijn hooguit hinderlijk tijdens het zwemmen.
In de informatiefolder cyanobacteriën (1 MB) vindt u meer informatie over gezondheidsrisico's en maatregelen in verband met cyanobacteriën.
Top
Zwemmersjeuk
Bij zwemmersjeuk (cercariëndermatitis of schistosoma dermatitis) verschijnen vreselijk jeukende bultjes. Na ongeveer 12 uur verdwijnt de jeuk meestal. Bij een tweede contact kan de jeuk echter enige weken aanhouden en gepaard gaan met koorts en hoofdpijn. Zwemmersjeuk wordt veroorzaakt door larven van een platworm (Trichobilharzia ocellata) die de huid binnendringt. Deze larven zijn in ons land vooral afkomstig van poelslakken, die tussengastheer spelen voor de parasiet. Ieder jaar zijn er in de zomer wel her en der meldingen van zwemmersjeuk. Op zich is zwemmersjeuk geen groot probleem, maar gelet op de overlast wordt de zwemvijver tijdelijk gesloten. De exploitant kan dan ondertussen maatregelen nemen om de poelslakken in de vijver te bestrijden. Heb je gezwommen op een plek waar zwemmersjeuk voorkomt, douche dan goed na afloop, droog je goed af en trek meteen droge kleding aan.
Top
Botulisme
Botulisme komt in Vlaanderen niet veel voor. Het wordt veroorzaakt door kadavers van dode vissen en eenden in het water. In de meeste gevallen is deze bacterie niet schadelijk voor mensen. Blijf echter voorzichtig als u gaat zwemmen of surfen in water waarin dode dieren drijven. Als besmet water wordt gedronken kan dit ernstige ziekteverschijnselen veroorzaken, zoals acute verlammingen beginnend in het aangezicht en zo verder afdalend. Verlamming van de ademhalingsspieren is de voornaamste doodsoorzaak. Het is dus erg belangrijk dat die kadavers zo snel mogelijk worden opgeruimd. Dat betekent dat wanneer verdachte verschijnselen zoals dode eenden zich voordoen een negatief zwemadvies of zwemverbod zal worden gegeven.
Het is belangrijk dat dode dieren zo snel mogelijk worden opgeruimd, omdat zich daarin bacteriën kunnen ontwikkelen die voor de mens schadelijk zijn. Raak de dode dieren beslist niet aan! Zwem niet in water waarin dode dieren liggen. Verwittig de beheerder.
Top
Leptospirose
Leptospirose is een verzamelnaam voor verschillende ziektebeelden, waaronder modderkoorts en de ziekte van Weil. Vooral muizen en ratten zijn besmet, evenwel zonder ziek te zijn, en scheiden de bacterie uit via de urine. Dit fenomeen kan weken tot jaren duren en zo de omgeving besmetten. Door in besmette vijvers te zwemmen pikt men dan de bacterie op. De symptomen zijn sufheid, braken, diarree, geelzucht, nerveuze verschijnselen en bloedverlies met de urine. Het in toom houden van de rattenpopulatie door een goede hygiëne zoals het verwijderen van afval is aangewezen. Wanneer patiënten met leptospirose besmet zijn geraakt in een bepaalde zwemvijver wordt zwemmen in deze vijver tijdelijk verboden.
Top
Zwemmersoor
Na het zwemmen in oppervlaktewater of in niet voldoende gechloreerde zwembaden doen zich soms huidinfecties voor met als bekendste de ontsteking van de haarzakjes (folliculitis) en die van het buitenoor (otitis externa). Buitenoorontsteking is een ontsteking van de huid van de uitwendige gehoorgang waarbij het oor gevoelig is en kan jeuken. Pseudomonas aeruginosa komt van nature voor in zoet en zout water. Vooral als de temperatuur van het water hoger is dan 18°C kunnen hoge concentraties van deze bacterie voorkomen. Beheersmaatregelen zijn nauwelijks mogelijk. Wanneer er te veel klachten zijn dan is het te overwegen het zwemmen tijdelijk te ontraden. Slechts zelden wordt de infectie levensbedreigend, in die gevallen ging het om ouderen met suikerziekte of om mensen met een verminderde afweer.
Top
Amoeben-meningo-encephalitis
Sommige vrijlevende amoeben (Naegleria fowleri, Acanthamoeben en Balamuthia mandrillaris), eencellige micro-organismen, kunnen amoeben-meningo-encephalitis veroorzaken, een ernstige ontsteking van de hersenen met meestal een dodelijke afloop (3-7 dagen na het begin van de eerste symptomen). Deze amoeben leven in warm, zoet water. Gelukkig is deze ziekte zeldzaam. De laatste melding in België dateert uit de jaren zeventig van de vorige eeuw. Toen werd één geval gerapporteerd volgend op het zwemmen in een zwemvijver waarin koelwater werd geloosd. Ook in het buitenland zijn de meldingen vooral gelinkt aan zwemmen in de warme vijvers. In Vlaanderen krijgen zwemvijvers waarin koelwater wordt geloosd geen exploitatievergunning.
Top
Kwallen
Kwallen zijn neteldieren die zich door de stroming van het water laten meedrijven. Hun tentakels bevatten netelcellen, die bij aanraking gif afgeven. Voor mensen betekent contact met een kwal meestal een pijnlijke, rode plek op arm of been die lang pijnlijk blijft. De tentakels blijven dikwijls achter in de huid. Het is zaak om resten van deze tentakels zo snel mogelijk met een pincet te verwijderen. Daarna moeten de netelcellen inactief worden gemaakt, zodat zij geen gif meer afgeven. Het beste middel hierbij is azijn. Spoel zeker de huid nooit met zoet water, want dit kan de netelcellen juist aanzetten tot het injecteren van achtergebleven gif.
Top
Pieterman
Op dit ogenblik zijn er ongeveer 250 giftige vissoorten bekend. Gelukkig houden de meeste soorten alleen van een tropische omgeving. Uitzondering op deze regel is de pieterman. Deze komt ook voor aan de Vlaamse kust en behoort tot de meest giftige dieren van Europa. De pieterman heeft een aantal doornige stekels bij zijn rugvin. De vis graaft zich in het zand in, alleen de ogen en rugvinnen steken boven het zand uit, loerend op prooien. Stapt een bader op de vis, dan veroorzaakt het gif een flinke stekende pijn. De voet zwelt op, in erge gevallen ook de klieren. Slachtoffers van de vis kunnen het best zo snel mogelijk naar de EHBO-post op het strand gaan. Daar wordt de wond behandeld met heet water, zodat het gif terug uit de wonde loopt. Een bezoek aan de dokter blijft een aanrader.
Top
Toezicht Volksgezondheid
De afdeling Toezicht Volksgezondheid, team Milieugezondheidszorg, draagt bij tot het vrijwaren van een gezond leefmilieu. Afhankelijk van de problematiek geeft zij advies aan provinciebesturen, gemeentebesturen, het artsenkorps en de algemene bevolking en houdt ze toezicht op de naleving van het Vlaams Reglement inzake Milieuvergunningen (VLAREM) en van milieu-effectrapportering (MER).
Top
